StartWszystkie wpisyPorady językoweKoronawirus

Należy dopuścić do użytku wariant koronowirus (z trzema -o) jako oboczność koronawirusa

Są osoby, które interesuje strona słowotwórcza, gramatyczna i ortograficzna wyrazu koronawirus, to znaczy – czy jest on dobrze zbudowany, dlaczego człon korona stoi przed członem wirus i się go nie odmienia, a całość zapisuje łącznie.

Dla jednego z internautów (adres e-mailowy do wiadomości redakcji) forma koronawirus brzmi dziwnie.

– W tego typu wyrazach złożonych – pisze w e-mailu czytelnik – człon określający gatunek powinien stać po członie określanym, a nie przed nim. Ponadto obydwa elementy tego złożenia należałoby odmieniać.

Wychodzi na to, że korespondent wolałby określenie wirus korona, będące apozycyjnym zestawieniem dwóch rzeczowników pisanych rozdzielnie, w którym człon korona występuje na drugim miejscu i bliżej informuje, o jaki rodzaj zarazy chodzi.

Dodam, że człon korona pojawia się w omawianym wyrazie dlatego, że otoczki tego bezkomórkowego wirusa pasożytującego w organizmie żywym i wywołującego choroby układu oddechowego oglądane pod mikroskopem elektronowym kształtem przypominają koronę.

Wyrażenie wirus korona znalazłoby się tym samym w grupie takich wyrażeń, jak tango milonga, słowo klucz, wywiad rzeka, człowiek encyklopedia, poseł sprawozdawca itp.

Odmienialibyśmy: D. wirusa korony, C. wirusowi koronie, B. wirusa koronę, N. wirusem koroną, Ms. wirusie koronie. W l. mn. M. B. wirusy korony, D. wirusów koron, C. wirusom koronom, N. wirusami koronami, Ms. wirusach koronach.

Zapis wirus korona wydaje się poprawny, w obiegu jednak nie występuje. Jeśli już, to spotyka się raczej pisownię rozdzielną korona wirus lub z łącznikiem korona-wirus.

Przeważa jednak wariant graficzny koronawirus będący prawie że dosłownym przeniesieniem na grunt polski angielskiej nazwy coronavirus (jedynie c przeszło w k, a v – w w). Rodowodu tego słowa należy się jednak doszukiwać w języku łacińskim, w którym corona znaczy ‘wieniec’, a virus ‘śluz, jad’.

Również w innych językach obowiązuje forma graficzna coronavirus (porównajmy niem. Coronavirus, fr., hiszp., szw. i wł. coronavirus) bądź koronavirus (czes., słowac., węg. koronavirus, ros. коронавирус).

Z punktu widzenia słowotwórczego mamy do czynienia z wyrazem złożonym, połączeniem dwóch rzeczowników (korona i wirus) o członach nierównorzędnych znaczeniowo. Tylko że tak się w polszczyźnie złożeń nie tworzy, wykluczone są syntagmy rzekawywiad czy sprawozdawcaposeł.

Może zatem warto było od razu postawić na formę z trzema głoskami okoronowirus (koron– + wrostek -o- + wirus), łatwiejszą do wymówienia (upodobnienie głosek i powstanie trzech sylab z [o]) niż koronawirus?

Tak się właśnie stało przed laty z innym anglicyzmem – coronagraph (to ‘przyrząd astronomiczny służący do obserwacji korony słonecznej poza momentami całkowitych zaćmień słońca’).

W tym wypadku leksykografowie nie skalkowali graficznie tego słowa i nie włączyli do obiegu formy koronagraf, lecz zdecydowali się bez obaw o ingerowanie w oryginał na koronograf (koron- + -o- + graf; vide np. Wielki słownik wyrazów obcych PWN pod redakcją Mirosława Bańki, Warszawa 2003, s. 686).

Skoro więc od dawna mówimy i piszemy koronograf, a nie koronagraf, to równie dobrze może chyba być i koronowirus, czyż nie?

Warto mieć na uwadze i to, że funkcjonuje zwyczajowo pojęcie koronografia (‘metoda badania naczyń wieńcowych serca polegająca na uwidocznieniu ich na obrazie rentgenowskim po wprowadzeniu do ich światła środka kontrastującego’), będące skrótem dłuższej nazwy koronarografia (ang. coronarography, od łac. coronarius ‘wieńcowy’ + grafia). Oczywiście, w tym wypadku owo -ro przed członem grafia nie podlegało żadnej modyfikacji, gdyż zawarte jest w elemencie koronaro- /coronaro-).

Nie mam wątpliwości, że powinno się (nawet w starannej polszczyźnie) dopuścić do użytku wariant koronowirus (z trzema -o) jako oboczność koronawirusa.

Jak wspomniałem, jest łatwiejszy w wymowie.

Zauważam, że słowo koronawirus bywa nieraz zmieniane na koranowirus bądź artykułowane [koROna WIrus], czyli tak, jak gdyby były to dwa oddzielne wyrazy. Tymczasem chodzi o wyraz złożony z akcentem paroksytonicznym (na sylabie drugiej od końca) [koronaWIrus] // [koronoWIrus].

MACIEJ  MALINOWSKI

1 komentarz

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Przewiń do góry