StartWszystkie wpisyPorady językoweGyurcsány [Djurczań a. Dźurczań]

Nie wszyscy wiedzą, jak wymawiać, odmieniać i zapisywać nazwisko węgierskiego premiera. Myląca jest litera „-y” na końcu…

Głośno zrobiło się ostatnio o Węgrzech z powodu szokującej wypowiedzi premiera tego kraju: Nie mamy wiele możliwości, ponieważ przeje… wszystko. (…) I to bardzo. Nie zrobiliśmy nic przez całe cztery lata (…), kłamaliśmy rano, kłamaliśmy wieczorem. To się nazywa szczerość! Ale ja nie o tym…

Nam, Polakom, język węgierski wydaje się nie do opanowania. Jednak od dziennikarzy można by wymagać przynajmniej elementarnej wiedzy, kiedy stykają się oni z obcojęzyczną nazwą własną czy nazwiskiem zawierającym trudne do artykulacji głoski. Niestety, osoby występujące w mediach elektronicznych łamią sobie język, gdy mają wymówić czy odmienić Ferenc Gyurcsány. Mówią przeważnie [Dźurczani albo Dźurciani], czyli z wyraźnym -ni w wygłosie, i akcentują drugą od końca sylabę, a w dopełniaczu [Dźurczaniego albo Dźurcianiego] (czyżby na wzór Rudolph Giuliani [Dźuliani],Giulianiego [Dźulianiego]?).

Uchybienia dotyczą też zapisu w tekstach prasowych i internetowych. Spotyka się błędną formęGyurcsányego albo Gyurcsány’ego (Jeden z ministrów Gyurcsányego podał się do dymisji, „Fakt”, 20.09. 2006 r.; Kilka tysięcy osób protestuje przed węgierskim parlamentem, domagając się ustąpienia premiera. Powodem jest skandal, jaki wybuchł wokół osoby Ferenca Gyurcsány’ego, IAR, 18.09. 2006 r.)

Tymczasem poprawna wymowa to [Ferenc] (po polsku Franciszek) [Djurczań albo Dźurczań] z głoską ń w wygłosie i z akcentem na pierwszej sylabie imienia i nazwiska (taka obowiązuje w języku węgierskim zasada). Dlaczego? Otóż dlatego, że węgierskie gy wymawia się jak zmiękczone d, czyli [dj] albo [dź], głoskę cs jak [cz], a głoskę ny – jak zmiękczone n, czyli [ń].

W taki sam sposób: [Dźordź] albo [Djordj], a w starannej wymowie nawet [Djyrdj] (z ö jako y), odczytamy imię György (Jerzy), a [Djula albo Dźula], pedantycznie zaś [Djulo] (węgierskie awymawiamy jak o) imię Gyula (Juliusz).

Zresztą proszę popatrzeć na kilka wybranych (trudniejszych) form imion i nazwisk węgierskich i ich polską wymowę:

Nagy [Nodj] a. [Nodź], Mátra [Matro], Kodály [Kodaj] (ly to j), Balazs [Balaż] (zs to ż), Veszprem[Wesprem] (v to w, a sz to s), Jókai [Jokaj], Arany [Arań], Liszt [List] (sz to s), Horthy [Horti], Béla [Bylo] (Wojciech), ale przyjęła się u nas wymowa [Bela], Gellért [Gelert] albo [Gelyrt] (Gerard), István [Isztwan] (Stefan), József [Jużef] (Józef), László [Laslu] (Władysław), Miklós [Miklusz] (Mikołaj), bo ó to u, a s to sz.

Ale na tym bynajmniej trudności się nie kończą. Żeby ustrzec się błędu, trzeba także wiedzieć, według jakiego wzorca odmienia się dane imię i nazwisko węgierskie oraz jak się je zapisuje. I tutaj nietrudno o popełnienie błędu fleksyjnego czy ortograficznego.

Wszystko zależy od tego, jak jest owo imię czy nazwisko zakończone. Jeżeli kończy się na -nyi, -ri, -dy, wówczas otrzymuje końcówki przymiotnikowe, np.

– Kosztolányi [wym. Kostolani], Kosztolányiego [Kostolaniego], Kosztolányiemu [Kostolaniemu], z Kosztolányim [Kostolanim], o Kosztolányim [Kostolanim];

– Gömöri [Gemeri], Gömöriego [Gemeriego], Gömöriemu [Gemeriemu], z Gömörim [Gemerim], oGömörim [Gemerim], albo nawet [Gymyri], [Gymyriego], [Gymyriemu], z [Gymyrim], o [Gymyrim];

– Ady [Odi], Adyego [Odiego], Adyemu [Odiemu], z Adym [Odim], o Adym [Odim].

Jeżeli imię czy nazwisko kończy się na -gy, -ly, -ny (w wymowie dj, j, ń), wtedy odmienia się inaczej − jak rzeczowniki typu łabędź, dobrodziej, kamień, np.

  • Nagy [Nodj a. Nodź], Nagya [Nodja a. Nodźja], Nagyowi [Nodjowi a. Nodźowi], z Nagyem [Nodjem a. Nodźem], o Nagyu [Nodju a. Nodźu];
  • Kodály [Kodaj], Kodálya [Kodaja], Kodályowi [Kodajowi], z Kodályem [Kodajem], o Kodályu[Kodaju];
  • Arany [Arań], Aranya [Arańa], Aranyowi [Arańowi], z Aranyem [Arańem], o Aranyu [Arańu].
  • György [Djordj a. Dźordź], Györgya [Djordja a. Dźordźa], Györgyowi [Djordjowi a. Dźordźowi], z Györgyem [Djordjem a. Dźordźem], o Györgyu [Djordju a. Dźordźu].

Wyjątkowo nazwisko Jókai [wym. Jokaj] można odmieniać na dwa sposoby: rzeczownikowo –Jókaia, Jókaiowi, z Jókaiem, o Jókaiu albo przymiotnikowo – Jókaiego, Jókaiemu, z Jókaim, o Jókaim.

Zgodnie z tym, co napisałem, jedyna poprawna odmiana imienia i nazwiska Ferenc Gyurcsány jest następująca: Ferenc Gyurcsány [Ferenc Djurczań a. Dźurczań], Ferenca Gyurcsánya [wym. Djurczańa a. Dźurczańa], Ferencowi Gyurcsányowi [Djurczańowi a. Dźurczańowi], z Ferencem Gyurcsányem[Djurczańem a. Dźurczańem], o Ferencu Gyurcsányu [Djurczańu a. Dźurczańu].      

Jak widać, w zapisie nazwisk węgierskich nie stosuje się apostrofu.

MACIEJ MALINOWSKI

 

 

Przewiń do góry