Tworzenie nazw obywateli czy mieszkańców państw o nazwach dwuczłonowych trudnych w zapisie i wymowie nie zawsze jest sprawą łatwą
– Oglądając trwający właśnie mundial, dowiedziałem się o określeniu „Kabowerdeńczyk”. O ile pochodzenie tego słowa wydaje się oczywiste (od ojczystej nazwy kraju Cabo Verde), o tyle zacząłem się zastanawiać, dlaczego obowiązuje ta właśnie forma. Czy analogicznie mogę nazwać mieszkańca Wybrzeża Kości Słoniowej „Kotediworczykiem” (od nazwy Côte d’Ivoire)? (e-mail od internauty).
Tworzenie nazw obywateli czy mieszkańców (tzw. etnominów) państw o nazwach dwuczłonowych trudnych w zapisie i wymowie nie jest sprawą dla językoznawców łatwą. Nie zawsze udaje się to zrobić, dlatego nieraz trzeba się odwołać wyłącznie do określeń opisowych (peryfrastycznych).
Z tego względu w słownikach przy hasłach dotyczących niektórych nazw takich państw podaje się informację, że nie tworzy się jednowyrazowych nazw mieszkańców i należy używać wyrażeń typu mieszkaniec Wysp Świętego Tomasza i Książęcej (państwo wyspiarskie w Zatoce Gwinejskiej) czy mieszkanka Saint Pierre i Miguelon (archipelag i francuskie terytorium w Ameryce Północnej).
Z derywatami od nazw Cabo Verde (oficjalnie República de Cabo Verde) i Côte d’Ivoire (oficjalnie Republika Côte d’Ivoire) jest właśnie taki kłopot. Nie wiadomo, (1) jak mają brzmieć nazwy obywateli czy mieszkańców tych krajów, (2) czy tworzyć je od brzmienia oryginalnego czy spolszczonego, (3) czy brać za podstawę obydwa elementy nazwy czy jeden.
Cabo Verde ([wym. kabo werde]) i Côte d’Ivoire ([wym. kot diwuar]) to trochę egzotyczne dla nas kraje. Obydwa leżą w zachodniej części Afryki i są od siebie oddalone mniej więcej o 2 tys. km.
Cabo Verde znajduje się na Oceanie Atlantyckim, około 450 km na zachód od wybrzeży Afryki. W jego skład wchodzi 10 wysp głównych i 16 mniejszych, słynie ono z całorocznej słonecznej pogody, piaszczystych plaż i wyjątkowej kultury tubylców. Portugalskie określenie Cabo Verde to po polsku Wyspy Zielonego Przylądka lub Republika Zielonego Przylądka. Nazwa wzięła się od drugiego najbardziej na zachód wysuniętego punktu Afryki (po przylądku Almadi) – Zielonego Przylądka na Półwyspie Zielonego Przylądka.
Côte d’Ivoire znajduje się w kontynentalnej części Afryki Zachodniej, nad Oceanem Atlantyckim (Zatoką Gwinejską), graniczy z Liberią, Gwineą, Mali, Burkiną Faso i Ghaną. Nazwa tego państwa pochodzi od głównego towaru eksportowanego na cały świat – kości słoniowej, dlatego my nazwaliśmy ten kraj Wybrzeżem Kości Słoniowej.
Czytelnik wspomniał w e-mailu o tym, że obywatela państwa Cabo Verde nazywa się po polsku Kabowerdeńczykiem, a obywatelkę Kabowerdenką (w l. mn. są to Kabowerdeńczycy i Kabowerdenki). Nie ma tych form w żadnym słowniku języka polskiego, ale zamieszcza je Wikisłownik (https://pl.wiktionary.org/wiki/Kabowerde%C5%84czyk), znajdziemy je również w jednej z odpowiedzi w Poradni Językowej PWN (https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/;12765). Jak widać, jednowyrazowa nazwa powstała z obydwu członów, do których doszły przyrostki –ńczyk, -nka, -nćzycy, -nki.
Inaczej cała rzecz wygląda wtedy, gdy chodzi o obywatela/ obywatelkę państwa Côte d’Ivoire. W języku polskim nazywa się ich Iworyjczykiem i Iworyjką, obywatele to Iworyjczycy, a obywatelki Iworyjki. Tym razem leksykografowie wzięli pod uwagę jedynie człon drugi francuskiego oryginału, spolszczyli go i dodali odpowiedni sufiks: -yjczyk, -yjka, -ijczycy, -yjki.
Przytoczonych form znowu nie odnotowują słowniki, a zatem musimy polegać na rozstrzygnięciu normatywnym ekspertów Poradni Językowej PWN. Odpada tym samym nazwa Kotediworczyk zaproponowana przez czytelnika.
MACIEJ MALINOWSKI
odcinek nr 1278
Mieszkaniec Wysp Świętego Tomasza i Książęcej to Saotomejczyk.