To chodzenie do pracy mimo odczuwania dolegliwości zdrowotnych
– Ostatnimi czasy zainteresowało mnie słowo „prezenteizm”, oznaczające – o czym się później dowiedziałam – chodzenie do pracy mimo odczuwania dolegliwości zdrowotnych. Nigdy się z takim wyrazem wcześniej nie spotkałam. Czyżby było to nowe współczesne zapożyczenie? Zastanawiam się, czy odnotowują je słowniki (e-mail nadesłany przez internautkę).
Słowo prezenteizm – mimo że zawiera w wygłosie -izm – pozostaje dosyć osobliwe, gdyż nie należy do grupy wyrazów oznaczających kierunki filozoficzne, literackie, doktryny polityczne, ruchy artystyczne, postawy, cechy charakteru czy terminy naukowe. Nie ma również nic wspólnego z wyrazami prezent, prezencja czy prezentacja.
Jest to anglicyzm stosunkowo nowy, który pojawił się w polszczyźnie na pewno dopiero w XXI stuleciu. Używa się go na razie jedynie w tekstach dotyczących socjologii i medycyny pracy, human resources oraz zarządzania kapitałem ludzkim. Dlatego nie zamieszczają go jeszcze słowniki ogólne języka polskiego.
Na hasło prezenteizm można natrafić jak dotąd wyłącznie w słownikach związanych z rynkiem pracy i zdrowiem, zamieszcza je także Obserwatorium Językowe Uniwersytetu Warszawskiego jako neologizm oznaczający ‘zjawisko polegające na tym, że chora osoba zatrudniona jest obecna w pracy, ale dolegliwości, które odczuwa, zmniejszają jej efektywność i narażają na zachorowanie innych pracowników’ (https://nowewyrazy.uw.edu.pl/haslo/prezenteizm.html).
Taki jest właśnie sens przytoczonego wyrazu. Z angielskiej formy presenteeism [wym. pre-zen-ti-iz-m] (presence ‘obecność’, od łac. praeesse ‘być obecnym’) utworzyliśmy na gruncie polskim słowo prezenteizm, modyfikując graficznie oryginał. Istnieje jednak synonim prezenteizmu – prezentyzm wywodzący się niewątpliwie z artykulacji anglicyzmu presenteeism (-teeism dało polskie -tyzm). Przekonujemy się o tym, ponownie zaglądając do Obserwatorium Językowego UW.
W tym jednak wypadku chodzi o neosemantyzm, gdyż poza ‘chodzenie do pracy pomimo choroby, złego samopoczucia lub wyczerpania psychicznego’ prezentyzm oznacza w naukach historycznych i humanistycznych sposób patrzenia na wydarzenia historyczne z perspektywy współczesnych norm, pojęć i wartości, a także przenoszenie dzisiejszych poglądów na realia dawnych epok, co prowadzi do błędnych lub niesprawiedliwych ocen postaci historycznych.
Czym się objawia prezenteizm (prezentyzm)? Chory pracownik (prezenteista) nie jest w stanie efektywnie wykonywać obowiązków, a niedysponowany fizycznie, pracuje znacznie wolniej i popełnia więcej błędów. W wypadku chorób zakaźnych (np. grypy) ktoś taki może szybko zarazić cały zespół ludzi, a gdy choroba się przeciąga, w przyszłości skutkuje to nieraz jeszcze dłuższą absencją kogoś takiego.
Prezenteizm (prezentyzm) prowadzi przeważnie do drastycznego spadku produktywności i wydłużenia czasu leczenia. Niestety, wynika ze strachu przed utratą pracy, z presji przełożonych lub z poczucia nadmiernej odpowiedzialności. O prezenteizmie (prezentyzmie) mówi się także wówczas, gdy osoby zatrudnione w firmie pozostają tam nawet po zakończeniu dniówki, czekając niecierpliwie na wyjście przełożonych.
W socjologii pracy zwraca się uwagę na to, że prezenteizm (prezentyzm) może być dla pracodawców bardziej kosztowny niż absenteizm (ang. absenteeism), czyli ‘nieobecność nieusprawiedliwiona lub wynikająca z choroby’. Szczególnie absenteizm bywa dokuczliwy wtedy, gdy trwa zbyt długo, ma charakter powtarzalny i nie uzasadniają go rzeczywiste problemy zdrowotne pracowników.
Dodam, że absenteizm, czyli ciągłe uchylanie się od pracy, nie jest tym samym co zwykła absencja spowodowana chorobą i trwająca określony czas.
MACIEJ MALINOWSKI
odcinek nr 1292