StartWszystkie wpisyPorady językoweSonii czy Soni?

Zdrobniałe imiona rosyjskie sprawiają kłopot, kiedy chce się je zapisać w dopełniaczu, celowniku czy miejscowniku

Jakiś czas temu otrzymałem pytanie o pewną kwestię ortograficzną. Zwlekałem jednak z odpowiedzią, bo chciałem sprawdzić w dostępnych mi źródłach, jak powinno być. Czytelniczce podpisującej się jde****@gazeta.pl chodziło o formę dopełniacza rosyjskiego imienia Sonia: czy pisze się Sonii, czy Soni?

I oto mam nie lada kłopot, znalazłem bowiem na ten temat odmienne stanowiska leksykografów…

Zacznę od tego, że hasła Sonia (imię ros.) nie znajdzie się w słownikach ortograficznych (nawet w Wielkim słowniku ortograficznym PWN pod red. prof. Edwarda Polańskiego). Wprowadził je dopiero niedawno do Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN (wyd. 2004 r.) prof. Andrzej Markowski:

Sonia ż I, DCMs. Soni (nie: Sonii), W. Soni, pot. Sonia, lm D. Soń.

Wydawać by się więc mogło, że sprawa została rozstrzygnięta: w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku należy pisać Soni (np. Przyglądam się Soni; Należy się to Soni; O Soni nie można niczego złego powiedzieć).

Nieoczekiwanie jednak autor Słownika imion PWN (wyd. 2004 r.) dr Jan Grzenia podaje formy oboczne Sonii i Soni, zaznaczając, że imię to jest popularne nie tylko na Wschodzie, ale i na Zachodzie, a w Polsce nosi je wiele kobiet na Śląsku (tłumaczy się to wpływem niemieckim).

Omawiając z kolei (w internetowej poradni językowej PWN) imiona Katia, Wołodia, Nadia (od: Nadieżda), Kostia, językoznawca z Uniwersytetu Śląskiego opowiada się za ich pisownią z dwoma -ii: Katii, Wołodii, Nadii, Kostii, przywołując odnośną zasadę z Nowego słownika ortograficznego PWN (jest tam przykład Wołodia – Wołodii).

Trudno nie odnieść wrażenia, że imię Sonia, a także wszystkie wymienione zostały wrzucone do jednego worka z takimi zapożyczeniami, jak Daria, Maria, Lidia, które istotnie mają w trzech przypadkach zależnych formy z dwoma -ii (Darii, Marii, Lidii).

Tymczasem Katia, Wołodia, Nadia, Kostia, a także Waria (zdrobnienie od Warwary, odpowiednika naszej Barbary) czy Pietia − jako twory rosyjskie − podlegają innym regułom transliteracji, co klarownie wyjaśnia prof. Witold Doroszewski w poradnikach O kulturę słowa oraz Rozmowy o języku.

Otóż według tego wybitnego lingwisty powinno się pisać Kati, Wari, Pieti (a więc również Kosti, Nadi, Soni, Wołodi – mój przypis), gdyż w owych zdrobniałych imionach rosyjskich po spółgłoskach r, t następuje litera я, która oznacza, że są one miękkie, samogłoska zaś ma brzmienie a. Litera i przed końcowym a jest zatem jedynie znakiem zmiękczenia spółgłoski poprzedzającej (Kat’i, War’i, Piet’i), tak jak w wyrazie ziemia (dopełniacz brzmi ziemi, a nie: ziemii).

Inaczej wygląda to na przykład w rzeczowniku istorija – argumentuje prof. Doroszewski. – Między literą r a końcowym я występuje litera i, cały zaś wyraz ma cztery sylaby: is-to-ri-ja, a nie trzy jak nasza his-to-ria, dlatego dopełniacz rosyjskich form na ri-ja (typu istorija) ma w polskiej pisowni zakończenie -rii. Ale imiona Katia, Waria, Pietia (a więc i Sonia Wołodia, Nadia, Kostia) są inaczej zbudowane i przyjmują zakończenie -i (a nie: -ii).

A więc jednak należałoby pisać Kati, Wari, Pieti, Nadi, Wołodi, Soni. Tymczasem w Wielkim słowniku ortograficznym PWN (Warszawa 2016) znajdziemy hasła Wołodia i Nadia formę dopełniaczową tych imion z dwoma –ii Wołodii (s. 1236), Nadii (s. 713). Przy haśle Sonia czeka jednak na nas… niespodzianka. Jeśli mowa o żeńskim imieniu rosyjskim i polskim, wtedy należy pisać Soni (przez jedno -i). Kiedy zaś Sonia oznacza żeńskie imię angielskie lub niemieckie, wówczas pisze się Sonii (przez dwa –ii).

MACIEJ MALINOWSKI

E-maile od Czytelników:

  • Jak prawidłowo należy powiedzieć: „jeść za dwóch” czy „jeść za dwoje”? (pi*****@vfc.com)

Robi się, je, pracuje zawsze za dwóch (tzn. intensywnie). W owym frazeologizmie nie ma znaczenia, czy chodzi o samych mężczyzn czy o kobietę i mężczyznę (wówczas można by się spodziewać formy dwoje). Liczebnik zbiorowy dwoje pojawia się za to w utartych zwrotach dzielić lub składać coś na dwoje (czyli ‘na pół’), zgiąć się, skurczyć na dwoje (tzn. ‘pochylić bardzo nisko’) oraz w wyrażeniu jedno z dwojga (inaczej ‘jedna z dwóch wykluczających się możliwości’).

  • Zauważyłam, że kilkoro moich znajomych używa słowa „kompilacja” w znaczeniu ‘mieszanina, melanż’(to również modne słowo), np. „kompilacja kolorów”. Sądzę, że stosowanie tego słowu w takim znaczeniu jest błędem, bo przecież wyraz ten należy rozumieć jako ‘pracę, dzieło niesamodzielne będące połączeniem części innych dzieł lub zestawieniem cudzych badań’. A jaka jest Pana opinia w tej sprawie? (k*****@wp.pl)

Żaden słownik języka polskiego (nawet ten najmłodszej polszczyzny Bartka Chacińskiego) nie podaje znaczenia ‘mieszanina, melanż’ wyrazu kompilacja. Poza definicją przytoczoną przez internautkę jest i taka: kompilacja – ‘tłumaczenie przez kompilator języka programu źródłowego na język programu docelowego, w którym może pracować komputer’. Z pewnością chodzi więc o takie rozumienie terminu kompilacja, tylko że ktoś pozwala sobie na jego osobliwą interpretację.

Przewiń do góry