Spotkałem dwa rodzaje zapisu: „z zmarłymi” i „ze zmarłymi”. Która forma jest poprawna i dlaczego?
Obydwie trzeba chyba uznać za poprawne. W pierwszym wypadku mamy zbitkę trzech trudnych do wymówienia spółgłosek (zzm-), ale da się to jakoś wyartykułować. W wyrażeniu ze zmarłymi kłopot z wymową znika, od razu jednak przychodzą na myśl błędne określenia ze sokiem, ze serem, stąd bojaźń niektórych przed mówieniem ze zmarłymi.
W „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego, w haśle „z”, można znaleźć następującą odpowiedź:
„ze «forma przyimka: z, używana przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: s, z, ś, ź, ż, rz, sz, po której następuje inna spółgłoska oraz przed wyrazami rozpoczynającymi się od kilku spółgłosek; regionalnie (na południu Polski) także przed wyrazami rozpoczynającymi się od spółgłoski: z, s, ż, ś»”.
Zgodnie z powyższą zasadą, ponieważ rzeczownik zaczyna się od litery „z”, a po niej następuje inna spółgłoska, należy stwierdzić, że właściwa jest forma „ze zmarłymi”.
Warto jednak podkreślić, że opisana w słowniku zasada nie jest bezwyjątkowa, wiele wyrażeń przyimkowych cechuje się bowiem obocznością, jak choćby „z sobą” lub „ze sobą”.
Pomocna przy wyborze odpowiedniej formy przyimka jest też zasada mówiąca, że należy zastosować formę niewokaliczną przyimka (czyli: „z”), gdy nie utrudnia wymowy całego wyrażenia przyimkowego; gdy utrudnia – właściwa będzie forma wokaliczna – „ze”. Co prawda nie jest to ściśle naukowa reguła, ale ułatwia wybór odpowiedniego przyimka: gdy krótszy przyimek w połączeniu z danym rzeczownikiem da się wymówić bez łamania języka, należy właśnie nim się posłużyć. Widać to dobrze na przykładzie omawianego wyrażenia „z zmarłymi” – taka forma, jak wspomina także w swojej wypowiedzi Pan Doktor, jest kłopotliwa w wymowie, a zatem uważam, iż właściwa (lub: zdecydowanie lepsza) będzie konstrukcja „ze zmarłymi”.