StartWszystkie wpisyPolszczyzna od ręki Pana LiterkiO wyrazach arbiter i arbitralny

Arbiter to inaczej ‘ktoś, kto rozstrzyga wątpliwości, wyrokuje w sprawach spornych, rozjemca’, ale także ‘osoba będąca autorytetem w jakiejś dziedzinie’.

Arbitrem nazywa się również ‘sędziego powołanego przez strony lub sąd do pozasądowego rozstrzygania sporu’ i ‘sędziego na zawodach sportowych’.

Słowo to pochodzi z łaciny, w której czasownik arbitrari znaczy dosł. ‘mniemać, oceniać, uważać’, a rzeczownik arbiter, arbitri – ‘naoczny świadek, sędzia, nadzorca, pan, wykonawca’.

Do polszczyzny przywędrowało jednak za pośrednictwem języka francuskiego (od arbitrer ‘rozstrzygać’).

W dawnych wiekach mówiono ponadto arbiter (lub arbitrowie) na ‘publiczność obecną na posiedzeniach sejmowych’.

Do dzisiaj posługujemy się łacińskim wyrażeniem arbiter elegantiarum [wym. arbiter elegancjarum], mając na myśli ‘kogoś, kto bywa uznawany za znawcę dobrego, smaku, gustu, sposobu ubierania się czy zachowania’.

Kiedy już poznaliście etymologię i znaczenie wyrazu arbiter, możemy przejść do omówienia słowa bardzo do niego podobnego, czyli przymiotnika arbitralny.

Choć określenie arbiter dotyczy ‘kogoś rozstrzygającego wątpliwości’ (w domyśle czyniącego to sprawiedliwie), arbitralny nie znaczy ‘obiektywny, sprawiedliwy’, lecz ‘narzucający komuś swoje zdanie, nieznoszący sprzeciwu, apodyktyczny’.

Powie się czasem: Tata Kasi to człowiek niesłychanie arbitralny, zawsze musi postawić na swoim.

 Pan Literka

 

Przewiń do góry