Mieć (coś) wypisane na czole

Mówi się nieraz, że ktoś ma (coś) wypisane na czole (np. to, ile liczy lat, co akurat myśli, na co przyszła mu ochota, czym się martwi albo z czego się cieszy itp.), jeśli jego zachowanie czy wygląd na to wskazuje, rzuca się w oczy.

Jest to oczywiście, jak się domyślacie, frazeologizm, znany też w wersji mieć (coś) wypisane na twarzy.

Używa się go w takich przykładowo zwrotach (wynotowałem je z Internetu/internetu):

– Czy ja wyglądam na dziewczynę mającą wypisane na czole: „Uwaga, nie lubię was”?;

– Zachowywała się tak, jakby miała wypisane na czole: błagam, niech Tomek powie, że to nieprawda…;

– Mam trzy randki w czasie tego weekendu. Chyba muszę mieć to wypisane na czole!;

– Jestem trochę frajer, wiem, superfrajer. Mam to wypisane na twarzy…;

Okazuje się, że zwrot mieć (coś) wypisane na czole (twarzy) nawiązuje w sensie przenośnym  do opisu pewnych realnych zwyczajów sprzed wieków.

Otóż w czasach średniowiecznych różnej maści przestępców schwytanych i skazanych (np. oszustów, złodziei, włóczęgów) piętnowano, to znaczy wypalano lub wygniatano im na ciele specjalne znaki. Owo piętnowanie było karą znacznie poważniejszą niż popularna wówczas publiczna chłosta czy pręgierz albo zakucie w dyby, gdyż zostawiało fizycznie trwały ślad na całe życie.

Jak pisze Witold Paweł Cienkowski w Kalejdoskopie językowym (Warszawa 1967), w Rosji zwyczaj ten przetrwał aż do 1863 r. Złodziejom wypalano na czole literę rosyjską B (czyli nasze W), na policzkach zaś litery O i P (nasze R), co tworzyło słowo BOR [wym. wor], czyli ‘złodziej’.

Dla nikogo nie ulegało więc wątpliwości, że taki „obrendowany” przestępca właśnie uciekł z więzienia albo z zesłania. W ten sposób łatwo go było rozpoznać i ponownie schwytać. Była to też dla wszystkich informacja, że od takiego napiętnowanego jegomościa należy się trzymać z daleka, bo jest groźny, niebezpieczny, nieobliczalny. Nie trzeba chyba dodawać, że i po odbyciu kary taki człowiek nie mógł liczyć na przychylność otoczenia. Blizny na twarzy mówiły same za siebie…

Zdradzę Wam na koniec, że w średniowieczu znano też inne kary cielesne (była to tzw. mutylacja), np. okaleczanie (przez wypalanie oczu) albo odcinanie winowajcom poszczególnych części ciała (dłoni, ręki, nogi, nosa, uszu, języka).

Przykładowo za kradzież karano obcięciem dłoni, za złamanie postu – wybiciem zębów, a za hultajstwo, czyli szelmostwo – obcięciem uszu (stąd popularne kiedyś powiedzenie szelma bez ucha).

Uwaga! Istniała też kara za… łapówkarstwo. Otóż przyłapanie kogoś na przekupstwie groziło napiętnowaniem rozpalonym żelazem. Uwagę tę dedykuję dziś niektórym dorosłym Polakom, którzy próbują postępować nieuczciwie…

Pan Literka

Przewijanie do góry