Tytułowy czasownik i jego forma dokonana zachachmęcić bardzo dobrze nadają się do tekstu dyktanda, gdyż łatwo zrobić w nim błędy ortograficzne, czyli napisać hachmęcić, hachmencić, chahmęcić, chahmencić, hahmęcić, hahmencić (też w formach z przedrostkiem –za).

Trzeba po prostu zapamiętać, że obydwa zawierają dwa razy ch i samogłoskę nosową ę, która w wymowie przed spółgłoską n przechodzi w [en].

Jak podają dawne słowniki (np. Słownik języka polskiego, Wilno 1861, t. I, s. 143), już w XVII w. istniał w polszczyźnie rzeczownik r. męsk. chachmęt i jego wariant żeński chachmęć w znaczeniu ‘wertep, gąszcz leśny, zarośla, krzaki’.

Częściej używano tej drugiej formy, mówiono np. Noc mię w tej strasznéj zastała chachmęci.

Z czasem wykształcił się przenośny sens słowa chachmęć – ‘plątanina, chaos, zamęt, rozgardiasz’.

Quiz

Jak łatwo się domyślić, właśnie od chachmęci powstał czasownik chachmęcić, odnotowany po raz pierwszy w Słowniku języka polskiego (Warszawa 1900, t. I, s. 268).

Napisano tam, że chachmęcić znaczy 1. ‘plątać, wikłać’, 2. ‘szachrować, kręcić, tumanić, oszukiwać’, 3. ‘ukrywać; łasować’.

Dzisiaj taki właśnie sens tego czasownika podają słowniki (np. Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, t. I, s. 394): chachmęcić ‘czynić coś niejasnym, niewyraźnym, zamazanym; gmatwać, motać’, np. Chachmęcił, żeby tylko uniknąć kary.

Za to czasownik zachachmęcić otrzymał aż trzy znaczenia:

  1. ‘położyć coś byle gdzie, nie na swoim miejscu, i nie móc tego potem znaleźć; zapodziać, zarzucić’, 2. ‘zagmatwać coś, zwykle celowo, z zamiarem ukrycia jakiejś nieuczciwości lub podstępu; zamącić’, 3. ‘przywłaszczyć sobie cudzą własność, korzystając z czyjeś nieuwagi, z zamieszania; podwędzić, zwędzić, buchnąć, podkraść’.

Można zatem gdzieś zachachmęcić klucze (zapodziać je), zachachmęcić sprawę (zagmatwać ją) i zachachmęcić jakąś rzecz (coś ukraść).

Pan Literka

Przewiń do góry