StartWszystkie wpisyPolszczyzna, głuptasie!Szwendać się (‘włóczyć się’)

Tytułowy czasownik szwendać się (pot. ‘chodzić tu i tam, zaglądać w różne miejsca bez celu, włóczyć się, wałęsać się’) bywa niekiedy błędnie zapisywany przez ę – jako szwędać się.

Jednym z powodów popełniania ortograficznego uchybienia może być obecność w przytoczonym bezokoliczniku cząstki [wen], wymawianej identycznie jak w słowach wędrować czy wędkować, zawierających samogłoskę nosową ę.

Jak wiadomo, pisze się wędrować, wędkować, ale artykułuje [wendrować], [wendkować], gdyż przed spółgłoską d nosówka ę przechodzi w en.

Dlatego też słysząc słowo szwendać się (w takiej właśnie postaci fonetycznej), niektórzy piszą z rozpędu szwędać się

Koniecznie muszę jednak wspomnieć o tym, że choć już Słownik języka polskiego wydany staraniem Maurycego Orgelbranda (Wilno 1861, t. II, s. 208) podawał hasło szwendać się, leksykografowie Słownika języka polskiego z początku XX w. Jan Karłowicz, Adam Kryński i Władysław Niedźwiedzki  (Warszawa 1915, t. VI, s. 693) wspominali o zapisie naszego czasownika przez ę, czyli szwędać się (obocznie do szwendać się).

Quiz

Podawali też potoczną formę szwędrać się, mającą to samo znaczenie ‘włóczyć się bez celu’. W tej występowała – jak widać – cząstka –wędr-, ta sama co w czasowniku wędrować. Z pewnością dlatego nasi przodkowie zaczęli także szwędrać się pisać przez ę.

Leksykografowie uznali jednak, że wyrazy wędrować i szwendać się nie mają ze sobą etymologicznie nic wspólnego, i postanowili, że drugie słowo należy pisać przez en – jako szwendać się.

Być może zasugerowali się pisownią rzeczownika wendeta, który kiedyś nazywał ‘targ staroci, lichych rzeczy’. Ludzie szwendający się bez celu po różnych miejscach znajdowali to i owo, a później przynosili to na wendetę.

Pan Literka

Przewiń do góry