W jednym ze znanych banków ignoruje się zasady ortografii i pisze się błędnie „Kredyt Prostoliczony i „mini ratka”…
– Jeden z banków oferuje klientom „Kredyt Prostoliczony za 10 zł”. Mam wątpliwości, czy można pisać słowo „prostoliczony” łącznie, chodzi przecież o połączenie przysłówka i imiesłowu odmiennego.
Jestem natomiast pewna, że w haśle innego banku – „Zamień raty na mini ratkę” – występuje błąd ortograficzny. Według mnie pisze się „miniratka”. Prosiłabym Pana o kilka słów komentarza na ten temat – prosi internautka Beata G. z Krakowa (e-mail do wiadomości redakcji).
W obydwu kwestiach czytelniczka ma rację. W wyrażeniu ze słowem kredyt człon drugi powinien być zapisany rozdzielnie (jako prosto liczony; nawet wordowski program ortograficzny owo błędnie zapisane słowo podkreśla na czerwono). Mamy bowiem do czynienia z zestawieniem, czyli połączeniem przysłówka (jak? prosto) i imiesłowu przymiotnikowego przeszłego biernego (liczony). Mówi o tym reguła [134] zawarta w części opisowej Wielkiego słownika ortograficznego PWN pod redakcją prof. Edwarda Polańskiego (Warszawa 2010, s. 65).
Niestety, osoby odpowiadające w banku, o który chodzi, za wizerunek zignorowały gramatykę i ortografię i błędnie założyły, że człon drugi może być zapisywany łącznie, a całość wielkimi literami (że niby Kredyt Prostoliczony to nazwa własna…).
Niewykluczone, że sprawdzali to wcześniej w słownikach, ale nie natrafiwszy na takie słowo (choć Słownik pisowni łącznej i rozłącznej PWN pod redakcją prof. prof. Edwarda Polańskiego i Aldony Skudrzykowej, Warszawa 2003, s. 214, podaje pisownię prosto siedzący, prosto stojący, prosto wytyczony, a więc było się do czego odwołać), uznali sprawę za załatwioną.
Z pewnością bankowców upewniło w przekonaniu to, że można napisać prostoliczony, skoro pisze się długogrająca (np. płyta), głośnomówiący (telefon), łatwopalny (materiał), szybkotnący (nóż elektryczny) czy szybkowiążący (cement). Niestety, takie rozumowanie zaprowadziło ich w ślepy zaułek…
Przytoczone wyrazy rzeczywiście traktowane są przez językoznawców od jakiegoś czasu jako zrosty, w których obydwa składniki określają stałą cechę urządzenia czy narzędzia. Jednak w wyrażeniu kredyt prosto liczony (i np. w wyrażeniu ławka świeżo malowana czy wędliny długo dojrzewające) aż nadto daje się dostrzec doraźną, czasownikową właściwość członów podstawowych określanych przez przysłówki i imiesłowy.
Ktoś, kto interesuje się polszczyzną, nigdy nie napisze kredyt prostoliczony czy ławka świeżomalowana czy wędliny długodojrzewające (tak samo musi być kredyt łatwo liczony, kredyt trudno liczony, kredyt mądrze liczony, kredyt źle liczony itp.). Jak wspomniałem, w słownikach hasła prosto liczony nie znajdziemy, ale pisownia świeżo malowany odnotowana jest wszędzie (vide: Wielki słownik ortograficznym PWN, s. 926).
Trudno nie zauważyć, że łączne zapisywanie przysłówków w połączeniu z imiesłowami przymiotnikowymi (a często i samymi przymiotnikami) przybiera na sile. W tekstach specjalistycznych i czy w ofertach handlowych firm (Castorama, OBI, Leroy Merlin, IKEA, Balcerzak itp.) nagminnie widuje się pisownię łączną wolnostojący (dom, budynek), wolnowisząca (roleta, umywalka) czywolnoopadająca (deska sedesowa), długodojrzewające (wędliny). Tymczasem musi to być dom wolno stojący (Wielki słownik ortograficzny PWN, s. 1024), roleta wolno wisząca, deska wolno opadająca (tych dwóch zestawień w słownikach nie znajdziemy).
Jeśli chodzi o zwrot zamień raty na mini ratkę, to błąd ortograficzny nie podlega tutaj najmniejszej wątpliwości. Poprawnie jest wyłącznie zamień raty na miniratkę zgodnie z regułą [148] Wielkiego słownika ortograficznego PWN, że „wszystkie przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie z wyrazami pospolitymi, np. maksispódnica, miniparasol”.
Dodam jednak, że do końca lat 60. pisało się to inaczej – z łącznikiem: maksi-spódnica, mini-parasol. Ową regułę zmieniono 43 lata temu. W czerwcu 1971 roku Komisja Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN dokonała poprawek w pisowni kilkudziesięciu wyrazów i wyrażeń i wśród nich znalazła się ta o zapisie przedrostków obcych mini-, midi-, maksi-.
Jak widać, nigdy nie wchodziła w grę pisownia rozdzielna maksi spódnica, mini parasol…
MACIEJ MALINOWSKI