Młodzieżowym Słowem Roku 2019 została alternatywka. Nazywa się tak ponoć dziewczynę, która ma inne upodobania od większości koleżanek i kolegów, inaczej się zachowuje i ubiera (preferuje czerń), nosi kolczyk w nosie, szokuje kolorowymi włosami oraz słucha emo-rapu (to odmiana hip-hopu).

Jak łatwo się domyślić, alternatywka powstała od rzeczownika alternatywa przez przeniesienie go do grupy wyrazów żywotnych i dodania mu przyrostka zdrabniającego -ka.

Pomyślałem, że warto przy okazji przypomnieć definicję słowa alternatywa.

Zostało ono przez nas przyjęte dawno temu z łaciny (alternare ‘rozważać kolejno, zmieniać, przeplatać’, od alter ‘jeden z dwóch’) i oznacza ‘konieczność wyboru jednej z dwóch wykluczających się możliwości (albo… albo)’.

Powiemy więc poprawnie:

Dominik miał alternatywę: albo wziąć się poważnie do nauki, albo nadal sobie bimbać ze wszystkiego i nie zdać do następnej klasy.

Broń Boże, nie wolno się w takiej sytuacji posłużyć wyrażeniem dwie alternatywy i powiedzieć bądź napisać, że: Dominik miał dwie alternatywy: albo wziąć się poważnie do nauki, albo nadal sobie bimbać ze wszystkiego i nie zdać do następnej klasy.

Oznaczałoby to tyle, że Dominikowi pozostawały do wyboru… aż cztery możliwości (w rzeczywistości chodziło o dwie).

Wielki słownik poprawnej polszczyzny  PWN pod redakcją A. Markowskiego (Warszawa 2004, s. 19) jasno nas informuje o tym, że alternatywa nie jest synonimem określenia ‘jedna z możliwości’.

Mówmy zatem, że mamy alternatywę: jechać w góry albo zostać w domu lub że mamy dwie możliwości: jechać w góry albo zostać w domu.

Pan Literka

2 komentarze

  1. Jacek Stankiewicz

    Tak się składa, że nazwa alternatywy logicznej w języku polskim wyróżnia się na tle innych języków.

    Przykładowo, w języku angielskim mamy disjunction, conjunction jako określenia alternatywy i koniunkcji.. Być może bardziej sensowe byłoby mówić deniunkcja zamiast alternatywa.

    Mam również uwagę na temat XOR. W żargonie informatyków mówi się „ksorowanie”.

  2. Ciekawe, że w logice alternatywa nie wymaga wybrania jednej z dwóch opcji – zdanie złożone połączone alternatywą będzie prawdziwe także wtedy, gdy oba zdania podrzędne są prawdziwe.

    Istnieje inny spójnik, który zwraca prawdę tylko wtedy, gdy jedno ze zdań podrzędnych jest prawdziwe (ale nie, gdy oba są prawdziwe) – alternatywa wyłączająca (wykluczająca, rozłączna). W informatyce zapisywana jako XOR – eXclusive OR.

    Spotkałem się także z opinią, że spójnik „lub” oznacza alternatywę logiczną (oba zdania mogą być prawdziwe), zaś spójnik „albo” – logiczną alternatywę wykluczającą. Nie zauważyłem, żeby użytkownicy polszczyzny szczególnie ściśle trzymali się tego rozróżnienia.

Dodaj komentarz

Strona wykorzystuje Akismet do ograniczania spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są Twoje dane dotyczące komentarzy.

Przewiń do góry