StartWszystkie wpisyRozbisurmanić się

– Kasiu, za bardzo się ostatnio rozbisurmaniłaś? – powiedziała wnuczki babcia. Czy wiecie, o co w tym zwrocie chodziło?

Możecie nie zgadnąć, czasownik rozbisurmanić się bowiem nie jest dzisiaj zbyt popularny.

Mówi się tak niekiedy o kimś, kto zachowuje się niegrzecznie, zuchwale, kto nie reaguje na prośby czy uwagi.

A zatem starsza pani, zwracając się do wnuczki słowami rozbisurmaniłaś się, miała na myśli to, że ostatnio mocno się ona rozzuchwaliła i że nie zachowuje zbyt dobrze. Rozbisurmanić się znaczy to samo lub prawie to samo, co rozzuchwalić się, rozbrykać się.

Istnieje też wariant bez sięrobisurmanić. Można rozbisurmanić dzieci, tzn. pozwolić im na zbytnią swobodę, figle.

Gramatycznie mamy do czynienia z czasownikiem przedrostkowym, utworzonym przez dodanie roz- do słowa bisurmanić się (‘łobuzować, psocić’).

Musicie jednak wiedzieć, że chodzi o wtórny i przenośny sens omawianych bezokoliczników. Pierwotnie bowiem bisurmanić znaczyło ‘nawracać kogoś na wiarę mahometańską’ i miało związek z rzeczownikiem bisurman (później bisurmanin), czyli ‘wyznawca islamu; muzułmanin, mahometanin’.

Forma bisurman wywodzi się od wyrazu islam (‘poddanie się woli Bożej’), a ściślej od imiesłowu müslim i jego postaci pluralnej müsliman (‘poddający się woli Bożej’). Wpływ języków ruskich na polszczyznę sprawił, że osmańsko-turecki wyraz müsliman zastąpiliśmy nieco zniekształconym słowem bisurman.

Ponieważ bisurman w oczach chrześcijan uchodził za człowieka rozwiązłego, zepsutego, niemającego zasad moralnych  (mógł mieć przecież kilka żon), z czasem zaczęto tak nazywać przenośnie wszystkich ludzi, których zachowanie dalekie było od doskonałości.

 

Pan Literka

 

Przewiń do góry