StartWszystkie wpisyPorady językowePrzy pomocy, za pomocą

Zgodnie z tym, co podają wydawnictwa poprawnościowe (i dawne, i nowe), pierwsze wyrażenie należy zasadniczo łączyć z istotami żywymi (ludzie, zwierzęta), drugiego zaś używać wówczas, gdy ma się na myśli przedmiot czy narzędzie służące do wykonania czegoś, środek chemiczny itp. albo gdy chodzi o pojęcia, zjawiska, metody, sposoby, słowa itp. Ale owo rozróżnienie nie do końca bywa przestrzegane. W tekstach literackich czy publicystycznych spotyka się zarówno wyrażenie „za pomocą kogoś”, jak i „przy pomocy czegoś”...

– W rozmowie ze znajomymi posłużyłem się zwrotem „naprawiłem to przy pomocy dwóch prostych narzędzi” i zwrócono mi uwagę, że popełniłem błąd, gdyż powinienem był powiedzieć „za pomocą dwóch prostych narzędzi”. Czy rzeczywiście jest to uchybienie językowe i nie wolno mówić „przy pomocy czegoś”? – pyta internauta.

Zgodnie z tym, co podają wydawnictwa poprawnościowe (i dawne, i nowe), wyrażenia przy pomocy należy zasadniczo łączyć z istotami żywymi (ludzie, zwierzęta), wyrażenia za pomocą używać zaś wówczas, gdy ma się na myśli przedmiot czy narzędzie służące do wykonania czegoś, środek chemiczny itp. albo gdy chodzi o pojęcia, zjawiska, metody, sposoby, słowa itp., np.

  • Udało jej się wygrać trudną sprawę przy pomocy dobrego adwokata;
  • Przy pomocy prawdziwych przyjaciół człowiek może zdziałać naprawdę wiele;
  • Skończyła budowę domu przy wydatnej pomocy rodziców i teściów

oraz

  • Usunął zabrudzenie na spodniach za pomocą rozpuszczalnika;
  • Naprawił cieknący kran za pomocą klucza francuskiego;
  • Za pomocą słów na papierze daje się wyrazić więcej.

Owo rozróżnienie nie do końca bywa przestrzegane. W tekstach literackich czy publicystycznych spotyka się zarówno wyrażenie za pomocą kogoś, jak i przy pomocy czegoś. Na przykład Adam Mickiewicz włożył w usta Telimeny obiecującej Sędziemu, że wprowadzi w świat Tadeusza („Pan Tadeusz”, Księga Trzecia „Umizgi”) wyrażenie za () pomocą, gdy tymczasem oczekiwalibyśmy sformułowania przy (mej) pomocy:

  • Co zrobić z Tadeuszem; znam tam wiele osób,
  • Mam wpływy: to najlepszy kreacyi sposób.
  • Za mą pomocą znajdzie wstęp w najpierwsze domy,
  • A kiedy będzie ważnym osobom znajomy,
  • Dostanie urząd, order; wtenczas niech porzuci
  • Służbę, jeżeli zechce, niech do domu wróci,
  • Mając już i znaczenie, i znajomość świata.

Z kolei „Gazeta Wyborcza” napisała w jednym z tekstów na początku lat 90. (cytuję za: Mirosław Bańko, Maria Krajewska Słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa 2002, s. 272):

Wymyślił on, że będzie rządził   za pomocą
nomenklatury.

W myśl omawianej reguły należało się posłużyć wyrażeniem przy pomocy nomenklatury, mowa była przecież o pewnej zbiorowości ludzkiej (z łac. nomenclatura ‘grupa ludzi uprzywilejowanych, wyznaczonych przez władze, instancje partyjne itp. na stanowiska kierownicze w instytutach i urzędach państwowych’).

A zatem i w przywołanym przez internautę zwrocie naprawiłem to przy pomocy dwóch prostych narzędzi owo przy pomocy dwóch prostych narzędzi trzeba chyba potraktować nieco liberalniej i nie brać jednoznacznie za błąd. Prof. Mirosław Bańko z Uniwersytetu Warszawskiego nie widzi w wyrażeniu przy pomocy czegoś uchybienia i podpiera się jednym z tekstów zamieszczonych w miesięczniku „Teatr”, w którym napisano, że: (…) jest to teatr eksperymentujący przy pomocy naturalistycznego szczegółu.

Również w internecie łatwo natrafić na sformułowania zawierające człon przy pomocy odnoszący się nie do osób, lecz do przyrządów, przedmiotów, rzeczy czy pojęć w rodzaju: przy pomocy zwierciadła kulistego wklęsłego otrzymujemy obraz trzy razy większy; przy pomocy słownika wyjaśnij, co oznacza słowo ,,tolerancja”; przy pomocy ośmiu ósemek i dodawania zapisz liczbę 1000.

A tak w ogóle to warto pamiętać o tym, że wyrażenia przy pomocy, za pomocą nadają wypowiedziom ton raczej oficjalny albo urzędowy. O wiele lepiej powiedzieć odkręciłem to śrubokrętem niż za pomocą śrubokręta oraz udało mi się to zrobić z pomocą kolegów niż przy pomocy kolegów. Tak samo więc internauta powinien był się pochwalić znajomym słowami naprawiłem to dwoma prostymi narzędziami i nikt bu mu nie zarzucił, że posługuje się nie najlepszą polszczyzną…

MACIEJ MALINOWSKI

Przewiń do góry