StartWszystkie wpisyPorady językowePrzed wyborami i po wyborach

Nie należy skracać wyrażeń zawierających przyimki o różnej rekcji, czyli mówić i pisać przed i po wyborach”, za i przeciw karze śmierci”, na i pod stołem” itp.

– Czy wolno powiedzieć „przed i po wyborach”, „za i przeciw karze śmierci”, „na i pod stołem”? Według mnie są to wykolejone składniowo wyrażenia i nie powinno się ich używać. Tymczasem spotykam je w tekstach bardzo często… – dzieli się ze mną spostrzeżeniami internauta.

Wszystkie przytoczone wyrażenia uważa się za błędy składniowe, ponieważ spójnikiem i zostały połączone przyimki rządzące różnymi przypadkami gramatycznymi (fachowo mówi się: mają różną rekcję).

Przyjrzyjmy się bliżej temu uchybieniu…

W wyrażeniu przed i po zebraniu przyimek przed rządzi narzędnikiem (przed kim? przed czym?), a przyimek po – miejscownikiem (po kim? po czym);

w wyrażeniu za i przeciw karze śmierci przyimek zarządzi narzędnikiem (za kim? za czym?), przyimek przeciw – celownikiem (przeciw komu? czemu?);

w wyrażeniu na i pod stołem przyimek na rządzi miejscownikiem (na kim? na czym?), przyimek pod – narzędnikiem (pod kim? pod czym?).

A zatem żeby być w zgodzie z prawidłami gramatycznymi i składniowymi polszczyzny, omawiane wyrażenia muszą przybrać postać:

  •       – przed zebraniem i po zebraniu albo
  •       – przed zebraniem i po nim;
  •       – za karaniem i przeciw karaniu albo
  •       – za karaniem i przeciw niemu;
  •       – na stole i pod stołem albo
  •       – na stole i pod nim.

Za lepsze uważa się te z drugim członem zaimkowym, gdyż nie powtarza się wówczas formy rzeczownikowej (zawsze jest to pewną językową niezręcznością, kiedy występują obok siebie formy tego samego wyrazu).

Omawiane uchybienia zalicza się do tzw. skrótów składniowych, kiedy niepotrzebnie kondensuje się dane wyrażenie czy zdanie, eliminując niego ważny gramatycznie i składniowo element.

Być może pamiętają Państwo mój tekst sprzed lat, kiedy analizowałem (i niestety ośmieszałem) lubione sformułowania niektórych handlowców w rodzaju

Sklep zamknięty z powodu choroby;

Stoisko nieczynne z powodu urlopu oraz

Po odejściu od kasy reklamacje nie będą uwzględniane.

Brak w nich jednego, ale jakżeż ważnego w tym wypadku słowa (pracownik albo personelsprzedawca, klient) sprawia, że wychodzą z tego nonsensowne komunikaty:

sklep się rozchorował,

stoisko poszło na urlop,

reklamacje odeszły od kasy.

Rzecz jasna, żeby nie doszło do tych lapsusów, trzeba napisać:

Sklep zamknięty z powodu choroby  pracownika  (sprzedawcy );

Stoisko nieczynne z powodu urlopu  personelu;

Po odejściu  klienta  od kasy reklamacje nie będą przyjmowane.

W jednym tylko wypadku skrót składniowy uznaje się za dopuszczalny, a mianowicie wówczas, gdy chodzi o klasyczną elipsę, tzn. o to, że opuszcza się jakąś część wyrażenia lub zdania (np. orzeczenie) bez straty dla poprawności całości, a z kontekstu łatwo się domyślić, o co chodzi, np. Strzelcem gola Błaszczykowski (zamiast strzelcem gola  był Błaszczykowski); Ty pojedziesz tramwajem, ja autobusem (zamiast ty pojedziesz tramwajem, ja  pojadę  autobusem); On pracował, a ty nie (zamiastOn pracował, a ty nie pracowałeś).

Wróćmy jednak do omawianej składni przyimków…

Niewątpliwie wykolejone konstrukcje przed i po spowiedzi, w i za domem czy za i wokół pomieszczenia mniej świadomi użytkownicy   polszczyzny tworzą przez analogię do połączeń w i po domu, przed i za garażem, nad i pod stołem itp., nie widząc między nimi składniowej różnicy.

Tym drugim nie da się niczego zarzucić, wchodzą bowiem w związek z rzeczownikiem w tej samej rekcji (w domu, po domu; przed garażem, za garażem; nad stołem, pod stołem).

Jednak i w tym wypadku lepiej sięgać po połączenia w domu i po nim, przed garażem i za nim czy nad stołem i pod nim, zyskuje bowiem na tym stylistyka.

Dodam, że nie budzą natomiast poprawnościowych zastrzeżeń wyrażenia, w których występują koło siebie dwa odmienne składniowo przyimki, ale stoją na końcu i nie towarzyszy im rzeczownik, np.

Wegetarianizm – za i przeciw;

Odchudzanie – przed i po.

 MACIEJ MALINOWSKI

Przewiń do góry