StartWszystkie wpisyO słowie obskurny

Słowo obskurny nie należy do najczęściej używanych, ale od czasu do czasu pojawia się w mowie i piśmie. Warto zatem wiedzieć, co znaczy i jak się je zapisuje.

Na wstępie uwaga, że mamy do czynienia z wyrazem starym i w dodatku pochodzenia obcego, który wszedł do polszczyzny w II połowie XIX w., i że nie ma on niczego wspólnego ze rzeczownikiem… skóra.

Utworzony został z niemieckiego przymiotnika obskur przez dodanie przyrostka -ny (obskur– + -ny), ale etymologicznie należy go łączyć z łacińską formą obscurus [wym. obskurus] ‘ciemny, ponury, bez światła’.

Z tego względu hasło obskurny otrzymało później w słownikach definicję ‘nędzny, lichy, marny, bardzo brzydki’ (zwykle wskutek zaniedbania, brudu).

Mówi się więc np. obskurna kamienica (tzn. ‘brzydka, zniszczona’), obskurny pokój (‘brudny, nieposprzątany’), obskurne ubranie (‘brudne, zniszczone’).

Dawniej można było nawet powiedzieć obskurny obiad (‘marny, niesmaczny’), obskurny papieros (‘śmierdzący’) czy obskurny humor (‘prostacki, w złym guście’). Takie użycie omawianego przymiotnika odnotowywał Słownik języka polskiego wydany przeszło sto lat temu (Warszawa 1904, t. II, s. 520).

Jak łatwo się domyślić, jedną rodzinę z przymiotnikiem obskurny stanowi przysłówek obskurnie (‘brzydko, marnie, licho’, np. w domu było obskurnie i ponuro), a także rzeczownik obskurant odnoszący się do ‘człowieka zacofanego, przeciwnika oświaty i postępu, nieuka, wstecznika’.

Jeśli więc usłyszeliście bądź przeczytaliście, że kogoś nazwano obskurantem, oznaczało to, że chodziło o ‘człowieka niechętnego jakimkolwiek zmianom’, a nie o ‘osobnika w brudnym ubraniu, niedbającego o higienę osobistą’.

Pan Literka

Przewiń do góry