StartWszystkie wpisyPolszczyzna od ręki Pana LiterkiKiedyś była WielkOnoc i Niedziela WielkOnocna

Jak wiadomo, w polszczyźnie funkcjonuje para wyrazowa Wielkanocwielkanocny. Przymiotnik zbudowany jest w ten sposób, że do podstawy słowotwórczej wielkanoc– doszedł przyrostek -ny.

Jednak od innej nazwy (niebędącej zrostem), np. Wielka Sobota, forma przymiotnikowa brzmi inaczej: wielkosobotni, tzn. zawiera spójkę -o (wielk– + –o + sobotni).

Dlaczego mówi się i pisze wielkanocny baranek, ale wielkosobotnie święcenie pokarmów?

Okazuje się, że jeszcze w XIX w. nasi przodkowie posługiwali się słowem WielkOnoc i przymiotnikiem wielkOnocny. Były niedziele wielkOnocne i nabożeństwa wielkOnocne, była wilja wielkOnocna, tzn. dzień przed Wielkonocą.

Obydwa wyrazy zawierające spójkę -o- rejestrował Słownik języka polskiego wydany staraniem M. Orgelbranda (Wilno 1861, t. 2, s. 1844-1845), a pół wieku później Słownik języka polskiego J. Karłowicza, A. Kryńskiego i W. Niedźwiedzkiego (Warszawa 1919, t. VII, s. 568 i s. 571).

Jak widzimy, nie tylko przymiotnik miał w środku -o- (wielkonocny), ale i rzeczownik (Wielkonoc) jako zrost.

Jeśli chodzi o przymiotnik, to było to zgodne z ogólną regułą tworzenia przymiotników złożonych zawierających człon wielki, wielka i rzeczownik (post, tydzień, czwartek, piątek, sobota), np.

wielkopostny (wielk- + o + -post + przyrostek -ny), wielkotygodniowy, wielkoczwartkowy, wielkopiątkowy, wielkosobotni.

Być może mówilibyśmy do dzisiaj i pisali wielkonocny, gdyby nie to, że ówcześni leksykografowie uznali po jakimś czasie formę Wielkonoc za błędną i zmienili ją na Wielkanoc (jako klasyczne połączenie słów wielka i noc).

Tym sposobem wkrótce upowszechnił się przymiotnik wielkanocny. Pozostano jednak przy formie wielkosobotni, gdyż określenie Wielka Sobota nie przekształciło się w jeden wyraz (Wielkasobota).

Pan Literka

Dodaj komentarz

Strona wykorzystuje Akismet do ograniczania spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane z twoich komentarzy..

Przewiń do góry