StartWszystkie wpisyPolszczyzna od ręki Pana LiterkiJęzyczek u wagi (broń Boże! uwagi)

Wyrażenie języczek u wagi może sprawiać kłopot w użyciu i zapisie, jeśli nie zna się dobrze jego sensu i pochodzenia, czyli tego, że występują nim wyrazy języczek i waga.

Jak widać, nie wchodzi w grę słowo uwaga, które w połączeniu z języczkiem tworzyłoby określenie niemające sensu. Tym samym wykluczona jest pisownia języczek uwagi.

Niestety, widuje się ją dość często, czemu sprzyja i to, że wyrażenie u wagi wymawia się identycznie jak formę dopełniacza słowa uwaga (uwagi)…

W owym znanym związku frazeologicznym mowa – w znaczeniu dosłownym – o ‘prostym urządzeniu mechanicznym służącym do ważenia towarów lub zwierząt, ludzi’, czyli o wadze.

Jak wiadomo, ważnym elementem wagi pozostaje ‘ruchoma, metalowa strzałka umocowana centralnie u samej góry, która to strzałka w zależności od obciążenia szal wychyla się bądź w jedną stronę, bądź w drugą, w prawo lub w lewo’.

Quiz

Ową strzałkę nazywano kiedyś potocznie języczkiem (u wagi). Mówiono również np. języczek u kompasu (języczek był więc czymś w rodzaju ‘wskazówki’).

A zatem występowanie w omawianym wyrażeniu słowa języczek również może być – co pokazałem – nieco mylące, gdyż nie jest tu ono zdrobnieniem wyrazu język w najbardziej znanym, anatomicznym sensie. Ma znaczenie potoczne ‘strzałka, wskazówka’.

Ponieważ języczek u wagi był elementem jej wyposażenia niezwykle ważnym – wskazywał na większy ciężar czegoś lub kogoś, z czasem nabrał treści metaforycznych i zaczął oznaczać przenośnie ‘czynnik wpływający na coś, rozstrzygający coś w jakiejś sprawie’.

Mówi się, że coś było języczkiem u wagi, jeśli to coś okazało się czymś decydującym w sporze czy nieporozumieniu.

Języczkiem u wagi bywa nieraz osoba, wtedy owo wyrażenie staje się synonimem wyrazów arbiter, sędzia’.

Pan Literka

Skomentuj

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Przewiń do góry