StartWszystkie wpisyPolszczyzna od ręki Pana LiterkiChromosomy (nie: chromozony)

Słowo chromosom (‘składnik jądra komórek roślinnych i zwierzęcych, będący nosicielem genów, warunkujący właściwości dziedziczne’) przejęliśmy z języka niemieckiego (Chromosom), ale jego korzeni należy szukać w grece (chrōma ‘barwa’ i sōma ‘ciało’).

Niektóre słowniki podają wyłącznie formę pluralną chromosomy, przywołując niem. wyrazy Chromosomen, fr. chromosomes czy ang. chromosomes.

Rzeczywiście – mówi się nieraz o aberracji chromosomów, o koniugacji chromosomów czy garniturze chromosomów.

Omawiam ten wyraz dlatego, że widuje się go jeszcze niekiedy w druku w błędnej postaci graficznej chromozom (czyli przez z).

W przeszłości (przed drugą wojną światową) zdarzało się, że tak właśnie pisali nasi przodkowie, gdyż literę s oddawali w wymowie z niemiecka przez [z] – mówili [xromozom] (x to zapis głoski ch) i później przenosili to na papier.

Hasło chromozom zamieszczał jeszcze Słownik języka polskiego PAN (Warszawa 1958, t. I, s. 912) pod redakcją Witolda Doroszewskiego, jednak z odesłaniem do chromosom.

Dzisiaj za jedynie poprawne zarówno w mowie, jak i w piśmie uchodzi słowo chromosom, są też w obiegu przymiotniki chromosomowy (np. chromosomowa teoria dziedziczności) i chromosomalny (np. badania chromosomalne).

Przypominam, że przez s należy również wymawiać i zapisywać wyrazy defensywa i ofensywa. I one poddają się niekiedy wpływowi języka niemieckiego, w którym wyrazy Defensive, Ofensive artykułuje się niepotrzebnie z głoską z zamiast z głoską s.

Pan Literka

Przewiń do góry